میلگرد یا آرماتور فولادی است که در بتن برای جبران مقاومت کششی پایین آن مورد استفاده قرار میگیرد . فولادی که به این منظور در سازه های بتن آرمه به کار میرود به شکل سیم یا میلگرد است و فولاد میلگرد نامیده میشود . البته در موارد خاصی از فولاد ساختمانی مانند نیمرخ های شکل ناودانی یا قوطی نیز برای مسلح کردن بتن استفاده میشود .
آرماتور های عرضی که برای مقاومت در برابر برش و پیچش به دور آرماتور های طولی و اصلی در شنازها بسته میشوند خاموت نام دارند. از آرماتور بندی به منظور قوی ساختن ساختمان ، پل ، سد و ... استفاده میشود ،آرماتور بند با بستن میلگرد ها به هم توسط سیم آنها را به هم وصل میکند .
در کشور های مختلف میلگرد با استاندارد های متفاوتی تولید میشود و در هر استانداردی طبقه بندی مشخصی در ارتباط با خواص مکانیکی فولاد ها وجود دارد . در ایران قسمت عمده فولاد های میلگرد که توسط کارخانه ذوب آهن اصفهان تولید میشوند با استاندارد روسی مطابقت دارند .
فولادی که در ایران تولید میشود به سه دسته زیر تقسیم بندی میشود :
A-1 با مقاومت تسلیم 2400 و مقاومت کششی 3600 کیلوگرم بر سانتی متر مربع
A-2 با مقاومت تسلیم 3400 و مقاومت کششی 5000 کیلوگرم بر سانتی متر مربع
A-3 با مقاومت تسلیم 4000 و مقاومت کششی 6000 کیلوگرم بر سانتی متر مربع
از نظر تنوع قطر میلگرد ها استاندارد های تولید کنندگان متفاوت میباشد . در سیستم روسی که در کارخانه های ذوب آهن مورد استفاده قرار میگیرد میلگرد ها تا قطر 40 میلیمتر ساخته میشوند .
تنها روش مجاز و قابل استفاده برای جوشکاری میلگرد ها به یکدیگر جوشکاری فورجینگ سر به سر میلگرد است که با استفاده از اعمال فشار حین حرارت دادن با گاز اکسیژن و استیلن صورت میگیرد .
انواع میلگرد بر اساس کاربرد :
A1 : با تنش جاری 2300 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و تنش گسیختگی 3800 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و تغییر شکل پلاستیکی 25 درصد به عنوان میلگرد نرم شناخته شده و عمدتا به صورت صاف و بدون آج میباشد .این میلگرد برای آهنگری ، تغییر شکل و انجام عملیات جوشکاری بر روی آن مناسب است . به طور کلی به عنوان یک میلگرد داکتبیل شناخته میشود .
A2 : با تنش جاری 3000 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و تنش گسیختگی 5000 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و تغییر شکل نسبی پلاستیکی 19 درصد به عنوان میلگرد نیمه خشک و نیمه نرم شناخته شده که به صورت آجدار و عمدتا آج فنری برای عملیات ساختمانی و خاموت زنی مناسب بوده و عملیات جوشکاری بر روی این میلگرد در صورت اجبار میسر میباشد که البته توصیه میشود در صورت امکان از جوشکاری آن پرهیز شود .
A3 : با تنش جاری 4000 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و تنش گسیختگی 6000 کیلوگرم بر سانتی متر مربع بوده و با تغییر شکل نسی پلاستیکی 14 درصد به عنوان میلگرد خشک مناسب عملیات ساختمانی بوده که به صورت آجدار و آج جناقی میباشد . این میلگرد بریا آهنگری و تغییر شکل های فراوان با زوایای تند مناسب نبوده و به هیچ وجه عملیات جوشکاری بر روی آن مناسب نیست .
انواع میلگرد بر اساس استاندارد و آنالیز کانونی :
میلگرد س 240 یا میلگرد ساده
میلگرد آج 340 یا میلگرد آجدار جناقی
میلگرد آج 400 یا میلگرد آجدار جناقی
میلگرد آج 500 یا میلگرد آجدار مرکب
روش تشخیص میلگرد آج 340 و آج 400 :
در آج 340 آج ها با ازویه 45 درجه و به صورت مارپیچی میباشد . در آج 400 نیز زاویه آج ها 45 درجه است ولی اگر از رو به رو به آن نگاه کرد به صورت جناقی هفت و هشت دیده میشود .
انواع کاربرد میلگرد ها در بتن :
میلگرد ها به شکل های مختلف در اعضای بتنی مسلح مورد استفاده قرار میگیرند که معمولا در نقشه های سازه ای به طور دقیق ترسیم میشوند .
میگرد راستا : برای افزایش مقاومت کششی بتن
خاموت : برای جلوگیری از بیرون زدگی آرماتور های طولی در اثر کمانش و تحمل نیرو های برشی و جلوگیری از گسترش ترک
سنجاقی : برای تقویت مقاومت برشی خاموت ها و اتصال کامل بین میل گرد های طولی و خاموت
خرک : برای قرار دادن دو شبکه متوالی لفقی با فاصله معین در داخل قالب
رکابی : برای در امتداد نگه داشتن آرماتور های طولی یا عمودی در بتن ریزی دیوار ها و دال ها
ادکا : برای تحمل لنگر های منفی در تکیه گاه های نیرو برای تحمل نیرو های برشی
میلگرد گذاری شالوده ها : در عمل میلگرد ها برای ایجاد چسبندگی بیشتر و انتقال مناسب تر نیرو بین فولاد و بتن در کناره های فونداسیون به صورت شبکه ای در کف شالوده قرار داده میشوند .
با توجه به میزان بار و عمدق فونداسیون سیستم میلگرد گذاری در آنها میتواند به صورت شبکه های تحتانی یا ترکیبی از شبکه های تحتانی یا فوقانی باشد .